HOME Piotr Tałan home
Biografia
Dzieła
Perspectiva
Bibliografia

Mała notatka o wielkim Witelonie.

W połowie XIII wieku, a więc kiedy w Europie działało zaledwie kilka uniwersytetów (Bolonia, Paryż, Cambridge, Oxford, Padwa, Neapol), pierwszy wybitny polski uczony na miarę europejską - Witelo - napisał wielkie dzieło o optyce oraz kilka mniejszych traktatów, a w tym dwa o treści astronomicznej.

Witelo (Vitelo, Vitello, Vitellio, Ciołek) Witelon wg ilustracji w "Tygodniku ilustrowanym" z 1873 r. (t.11, nr 269, s.37)  Na ilustracji zatytuowanej "Geniusze nauki i sztuki" znalazł się w towarzystwie: Kopernika, ?niadeckiego, Szopena i Mickiewicza.

Pochodził ze Śląska, urodził się około 1220 r. prawdopodobnie gdzieś pomiędzy Wrocławiem a Opolem. Były to czasy intensywnej kolonizacji Śląska przez przybyszy z głębi Niemiec, i właśnie synem niemieckiego kolonisty z Turyngii i Polki ze Śląska był prawdopodobnie Witelo. Pisze bowiem o sobie:

"Witelo filius Thuringorium et Polonorum" (Witelo - syn Turyngów i Polaków).

Warte zauważenia jest również to, że Śląsk w swym dziele nazywa Polską:

"... w naszej ziemi, to jest w Polsce, która jest zamieszkała po 50 stopień szerokości...".

Pochodził więc z niezamożnej rodziny plebejskiej, a kariera duchowna jaką wybrał miała przynieść mu poprawę jakości życia. Nauki początkowe pobierał Witelo na Śląsku, prawdopodobnie w zakonnej szkole "trywialnej" przy kościele św. Piotra w Legnicy.

Około 1250 r. udaje się na dalszą naukę do Paryża, gdzie w tamtejszym uniwersytecie (Sorbona) uzyskuje stopień magistra sztuk wyzwolonych.

Po ukończeniu studiów paryskich wraca na Śląsk i otrzymuje jakieś probostwo (przypuszcza się, że Witelo nie miał wszystkich święceń kapłańskich i był tzw. duchownym świeckim).

Wkrótce jednak ponownie wyrusza po wiedzę za granicę, tym razem do Włoch, gdzie towarzyszy jako mentor młodemu księciu Śląskiemu Władysławowi (synowi Henryka Pobożnego). Na uniwersytecie w Padwie wraz z księciem Władysławem - późniejszym arcybiskupem Salzburga - studiuje prawo kanoniczne.

W połowie 1268 r. Witelo opuścił Padwę i w nadziei zrobienia kariery u boku papieża udał się do Rzymu. Niespodziewana śmierć papieża Klemensa IV zmusiła go do oczekiwania na wybory nowego papieża w Viterbo pod Rzymem. Tutaj zaprzyjaźnił się z wybitnym uczonym Wilhelmem z Moerbecke - kapelanem papieskim, dominikaninem, bliskim współpracownikiem św. Tomasza z Akwinu. Wilhelm przetłumaczył z greckiego na łacinę wiele dzieł matematycznych (Archimedes, Eutokios, Apollonios, Heron, Ptolemeusz).

W Viterbo powstały prawdopodobnie dzieła Witelona.

Dalsze losy Witelona są mało znane. Wydaje się, że próbował kariery politycznej. Być może wstąpił na służbę do króla czeskiego Ottokara II a później wrócił na Śląsk i nauczał w swej macierzystej szkole trywialnej podnosząc jej poziom, biskup wrocławski Henryk zezwolił wówczas nauczać tam dodatkowo logiki i filozofii naturalnej.

Zmarł Witelo prawdopodobnie w Legnicy przed majem 1314 roku.


Dzieła

Do dnia dzisiejszego zachowały się dwa pisma:

Zaginęły natomiast inne jego dzieła:


Perspectiva

W swym obszernym encyklopedycznym, dziele Śląski uczony zebrał całą ówczesną wiedzę o optyce. Uwzględnia ono poglądy Arystotelesa, Platona, Euklidesa, Avicenny i innych uczonych starożytnych, a szczególnie prace najwybitniejszego optyka arabskiego Alhazena.

Poszczególne księgi tego dzieła zajmują się:

To obszerne dzieło Witelona o optyce było przez ponad 250 lat studiowane przez uczonych z Europy w licznych odpisach, a w 1535 r. zostało ono po raz pierwszy wydane drukiem w Norymberdze, w 1572 r. zaś drugi raz w Bazylei. Dzieło to było gorliwie studiowane przez Leonarda da Vinci, Kopernika, Regiomontana, a Jan Kepler swoje dzieło o optyce wydane w 1604 r., skromnie zatytułował: "Dodatki do Witelona".


Bibliografia:

  1. Birkenmajer A., "Witelo -najdawniejszy Śląski uczony", WIŚ, Katowice 1936
  2. www.bitbank.net.pl/zainteresowania_01.html#WITELLO
  3. Pędzisz Bożena "Od żaby do radia - historia fizyki w szkolnych doświadczeniach fizycznych", TiT, Opole 1994
  4. Czermiński A., "Światło Witelona", Śląsk, Katowice 1964

home